گروه علوم اجتماعی متوسطه الیگودرز

فرض كنيد كه امروز مي خواهيد خودرو خود را بفروشيد. اگر قرار باشد وجه فروش را به طور نقدي دريافت كنيد، شايد بتوانيد وجه مزبور را در يك سرمايه گذاري ديگر به کار گرفته و بازده و سودي نصيب خود كنيد، حال اگر خودرو خود را پيش فروش كنيد و قرار شود كه دوازده ماه ديگر خريدار وجه خريد را بپردازد و ماشين را تحويل بگيرد شما بابت اين دوازده ماه داراي هزينه فرصت از دست رفته خواهيد بود. فرض كنيم كه اگر فروش را نقد انجام داده بوديد، پول آن را در محلي ديگر سرمايه گذاري مي كرديد و از آن 18 درصد سود طي 12 ماه مي گرفتيد.
    براي نگهداري ماشين پيش فروش شده، شما بايد هزينه پاركينگ و نگهداري و حتي بيمه ماشين را هم بدهيد. پس اين سه هزينه فرصت از دست رفته مالي و انبار داري و بيمه بايد در قيمت فروش منظور شود كه جمع اينها قيمت قرارداد پيش فروش را از نظر تئوريک
    تعيين مي كند.
    اگر امروز اين خودرو صد ميليون تومان قيمت داشته باشد و بتوان از اين پول 18 درصد بهره در ساير سرمايه گذاري ها گرفت و هزينه پاركينگ دوازده ماهه خودرو دوازده هزار تومان باشد و بيمه اي معادل پنجاه هزار تومان براي يك سال داشته باشد قيمت آن از نظر تئوريک برابر است با:
    118،512،000=500،000+12،000+(18%*100،000،000)+100،000،000
    اين رقم، عدد پيش بيني قيمت خودرو نيست و فقط هزينه هاي نگهداري و بيمه و فرصت از دست رفتـــه سرمايه گذاري به آن اضافه شده است. در اصطلاح غرب اين هزينه ها را در مجمــــوع Cost of Carry مي نامند که ترجمه آن هزينه هاي حمل و نگهداري و فرصت از دست رفته است.
    گر چه عوامل بازار و عرضه و تقاضا نقش مهمي در تعيين اين قيمت ايفا مي كنند و در بسياري مواقع قيمت قرار داد آتي متفاوت از قيمت تئوريك آن است، اما اصل فرمول تعيين قيمت كه بر مبناي كمي و عددي استوار است به قرار فوق است. در بازارهاي غرب كه كارآمدتر و سطح تنوع محصول و ميزان عرضه و تقاضا زياد است، قيمت تئوريك اوراق آتي بسيار نزديك تر به قيمت بازار آنها است. در کشور ما عوامل متعدد ديگري در تعيين قيمت آتي دخالت دارند كه شناخت آنها در طي زمان ميسر است و سرمايه گذاران حرفه اي در چارچوب قيمت تئوريك براي ساير عوامل نيز قيمتي را منظور مي كنند.
    اگر قيمت نقدي يك سكه طلادر بازار و در آخر ماه خاص برابر هفتصد و بيست هزار تومان باشد و قيمت قرارداد آتي تحويل دو ماه بعد از آن چهارصد و هشتاد هزار تومان باشد. تفاوت اين دو قيمت (Basis) در واقع هزينه نگهداري و بيمه و فرصت از دست رفته است که برابر شصت هزار تومان است (780.000-720.000=60.000) که در واقع 4 درصد براي هر ماه هزينه محسوب شده است.
    قيمت حمل و نگهداري فرصت از دست رفته ماهيانه طلابراي دو ماه 8 درصد است.
    در بازار نقدي، تحويل كالاو پرداخت به صورت آني انجام مي گيرد، در حالي كه در بازار آتي تحويل كالاو پرداخت آن موكول به تاريخ سررسيد قرار داد است و از اين بابت بايد به فروشنده هزينه اي پرداخت. اين هزينه اساس قيمت گذاري يك قرار داد آتي است. يادآوري مي شود با تغيير نرخ بهره و تورم و هزينه هاي بيمه و انبارداري و ديدگاه بازار از شرايط قيمت کالا، اين عدد هزينه هميشه در حال نوسان است و مورد فوق در يك مقطع زماني خاص به عنوان مثال به عرض شما رسيد.
    بنابراين قيمت قراردادهاي بازار آتي عبارت از قيمت نقدي دارايي به علاوه هزينه هاي فرصت از دست رفته براي فروشنده آن است كه «هزينه حمل» (Cost of Carry) ناميده مي شود.
    در بازارهاي پيشرفته كه در اصطلاح علمي به آنها بازارهاي كارآمد Efficient Markets مي گويند و سوابق طولاني در خريد و فروش اوراق آتي دارند، تلاش مي شود كه قيمت اوراق آتي بسيار سنجيده و نزديك به قيمت نقدي باشد. لذا فرمول هايي را كه ما از آنها استفاده مي كنيم، با ارقام آن ديار رابطه منطقي تري را نشان مي دهند.
    بر اساس تئوري، قيمت اوراق آتي بايد به گونه اي باشد كه سرمايه گذار فرق چنداني بين معامله نقدي يا پيش فروش و پيش خريد مشاهده نكند، در غير اين صورت سرمايه گذاران حرفه اي بازار از انحراف قيمت ها استفاده كرده و با هدف كسب سود از اين انحراف قيمت ها بهره برداري مي كنند.
    اما عملکرد اين گونه معامله گران كه آنها را مي توان «قيمت ياب» (Arbitrageur) نام نهاد، موجب مي شود كه قيمت ها به سرعت متعادل شوند.
    در واقع وجود اين گونه سرمايه گذاران قيمت ياب در بازار آتي ضروري است.
    
    
    
 روزنامه دنياي اقتصاد، شماره 2730 به تاريخ 16/6/91، صفحه 14 (بورس كالا)